TOPRAK KORUMA KANUNUNA GÖRE YENİ İFRAZ KOŞULLARI

 

 

TOPRAK KORUMA KANUNUNA GÖRE YENİ İFRAZ KOŞULLARI
Hüseyin KOÇAK / Tapu ve Kadastro Başmüfettişi
Bu Makaleye 04.12.2014 tarihinde ek yapılmıştır.
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanunu’nun bazı maddeleri 6537 sayılı Kanun ile değiştirilmiştir. (Kabul tarihi 30.04.2014 olan ve 15 Mayıs 2014 tarihli ve 29001 sayılı Resmi Gazetede yayınlanarak yürürlüğe giren) Bu Kanunla değişen maddelerden biri de, ifraz koşulları ile ilgili olan, 8’inci maddedir.
Bilindiği üzere 5403 sayılı Kanun;toprağın doğal veya yapay yollarla kaybını ve niteliklerini yitirmesini engelleyerek korunmasını, geliştirilmesini ve çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak, plânlı arazi kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemekamacıyla çıkartılmış bir kanundur.
Bu Kanunda, 6537 sayılı Kanunla yapılan değişikle kanunun amacı;“Toprağın korunması, tarım arazilerinin sınıflandırılması, asgari tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin belirlenmesi ve bölünmelerin önlenmesi, tarımsal arazi ve yeter gelirli tarımsal arazilerin çevre öncelikli sürdürülebilir kalkınma ilkesine uygun olarak plânlı kullanımını sağlayacak usul ve esasları belirlemektir.”şeklini almıştır.
Kanunun, ifraz koşulları ile ilgili olan 8’inci madde 3’üncü fıkrasındaki düzenleme;
“Belirlenen parsel büyüklüğü; mutlak tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektar ve marjinal tarım arazilerinde 2 hektardan küçük olamaz. Tarım arazileri bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez, bölünemez veya küçük parsellere ayrılamaz. Ancak çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak istekleri olan bitkilerin yetiştirildiği yerler ile seraların bulunduğu alanlarda, yörenin arazi özellikleri daha küçük parsellerin oluşmasını gerekli kıldığı takdirde, Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir.”şeklinde iken;
6537 sayılı Kanunla bu maddede yapılan değişiklik sonucu 3’üncü fıkra şu hali almıştır;
Asgari tarım arazilerinin büyüklüğü; mutlak tarım arazileri, marjinal tarım arazileri ve özel ürün arazilerinde 2 hektar, dikili tarım arazilerinde 0,5 hektar, örtü altı tarımı yapılan arazilerde 0,3 hektardan küçük belirlenemez. Bakanlık asgari tarımsal arazi büyüklüklerini günün koşullarına göre artırabilir. Tarım arazileri Bakanlıkça belirlenen büyüklüklerin altında ifraz edilemez, hisselendirilemez, Hazine taşınmazının satış işlemleri hariç olmak üzere pay ve payda adedi artırılamaz. Ancak, tarım dışı kulanım izni verilen alanlar veya çay, fındık, zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyaçları olan bitkilerin yetiştirildiği alanlarda arazi özellikleri nedeniyle belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünden daha küçük parsellerin oluşması gerekli olduğu takdirde, Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir.”
“Asgari tarımsal arazi büyüklüğü” ve “Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü” tanımları, 5403 sayılı Kanuna, 6537 sayılı Kanunla eklenmiş yeni tanımlardır. Buna göre;
Asgari tarımsal arazi büyüklüğü; Kanunun 3’üncü madde (h) bendinde;“Üretim faaliyet ve girdileri rasyonel ve ekonomik olarak kullanıldığı takdirde, bir tarımsal arazide elde edilen verimliliğin, söz konusu tarımsal arazinin daha fazla küçülmesi halinde elde edilemeyeceği Bakanlıkça belirlenen en küçük tarımsal parsel büyüklüğünü ifade eder”şeklinde;
Yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü; yine 3’üncü madde (ı) bendinde;“Bölge farklılıkları göz önünde bulundurularak il ve ilçelerin ekli (1) sayılı listede belirlenen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünü ifade eder” şeklinde;
tanımlanmıştır.
6537 sayılı Kanunla 5403 sayılı Kanunun 8’inci maddesine eklenen Madde 8/A;“İl ve ilçelerin yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri bölge farklılıkları göz önünde bulundurularak bu Kanuna ekli (1) sayılı listede belirlenen yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüklerinin altında ifraz edilemez, bölünemez. Tarımsal arazilerin bu niteliği şerh konulmak üzere Bakanlık tarafından ilgili tapu müdürlüğüne bildirilir.”hükmündedir.
Kanun ekinde bulunan (1) sayılı listede, Türkiye il/ilçe bazında yeter gelirli tarımsal arazi büyüklükleri yer almaktadır… Kanunun 8/A maddenin öngörüsü de; Toprak Koruma Kanunu kapsamında kalan yerlerde, o il ya da ilçe için, işte bu (1) sayılı listede belirlenen büyüklüğün altında parsel oluşturulacak şekilde ifrazın yapılamayacağı doğrultusundadır.
Uygulamada yaşanan tereddüt;
Herhangi bir arazi cinsi için; Kanunun 8’inci madde 3’üncü fıkrasında yer alan asgari tarımsal arazi büyüklüğü ile 8/A maddesinde yer alan büyüklüğü farklı olabilmektedir.
Örneğin; “dikili tarım arazisi”; 8’inci madde 3’üncü fıkrada, asgari tarımsal arazi büyüklüğü için 0,5 hektar (5 000 m2) rakamı bulunmasına karşın; (1) sayılı listede Şehitkâmil İlçesi için yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğü 10 dekar (10 000 m2) olarak belirlenmiştir.
Şehitkâmil İlçesinde “dikili tarım arazisi” vasfında olan bir tarımsal parselin ifrazı halinde; oluşan parselin asgari büyüklüğünün 5 000 m2 mi, yoksa 10 000 m2 mi olması gerektiği, … ayrıca, yine 8/3 maddedeki rakamlar ile 8/A madde bahsi geçen (1) sayılı listedeki rakamların farklı olmasının bir çelişki olup, olmadığı konusunda, uygulamacılar arasında tereddüt yaşanmaktadır…
Soruların cevabı şudur;
a) 5403 sayılı Kanun kapsamında kalan bir parselin ifrazı durumunda oluşacak parsellerin yüzölçümü konusunda Madde 8/A’da bahsedilen ve (1) sayılı listede yer alan yüzölçüm kıstası esas alınacaktır. Şehitkâmil İlçesi sınırları içerisinde yer alan “dikili tarım arazisi” ifraz edildiğinde oluşan her bir parselin 10 000 m2’den küçük olmaması gerekir.
b) Madde 8/3 ile madde 8/A (ve buna bağlı olarak 1 sayılı liste) arasında da herhangi bir çelişki de bulunmamaktadır.
8/3’üncü maddenin eski ve yeni haline yer verilirken özellikle koyulaştırılarak yazılankısımlara bakılacak olursa; fıkranın önceki halinde;“… küçük olamaz. Tarım arazileri bu büyüklüklerin altında ifraz edilemez, bölünemez veya küçük parsellere ayrılamaz.” İfadesi yer alırken; değişiklik sonrası“…küçük belirlenemez. Bakanlık asgari tarımsal arazi büyüklüklerini günün koşullarına göre artırabilir.” İfadesinin yer almış olduğu görülecektir.
Dikkat edilecek olursa;
8/3’ün ilk halinde rakamlar verildikten sonra “… küçük olamaz…”ifadesi yazılmış ve ayrıca (yüzölçüm büyüklüğü konusunda) başka bir belirtim bulunmamaktadır.
Halbuki değişiklik sonrasına bakılacak olursa “… küçük belirlenemez…” ifadesinin yazılmış olduğu görülecektir. Orada bir belirlemeden bahsedilmektedir.
Belirleme nedir?
a) Belirleme; madde 8/A’da yer alan (1) sayılı listedeki rakamların belirlenmesidir… Yani yalnızca Şehitkâmil İlçesi değil, Türkiye’deki bütün il ve ilçeler için (1) sayılı listede belirlenecek rakamlar 8’inci madde 3’üncü fıkrada yer alan rakamlardan küçük olamaz… Yani örneğin “dikili tarım arazisi” (1) sayılı listede, hiçbir ilçe için (0,5 hektardar, ya da 5 dekardan ya da) 5000 m2’den küçük olamaz. Ama büyük olabilir. Büyük olarak belirlenmişse uygulama sırasında (1) sayılı listede belirlenen rakamın esas alınması gerekir.
b) Aynı 8'inci madde 3'üncü fıkrada; "... tarım dışı kullanım izni verilen alanlar veya çay, fındık ve zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyaçları olan bitkilerin yetiştiği alanlarda arazi özellikleri nedeniyle belirlenen asgari tarımsal arazi büyüklüğünden daha küçük parsellerin oluşturulması gerektiği takdirde Bakanlığın uygun görüşü ile daha küçük parseller oluşturulabilir." hükmü yer almaktadır.
Bu hüküm gereğince; tarım dışı kullanıma izin verilenler ile çay, fındık ve zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyacı olan bitkilerin yer aldığı yerlerde parsel büyüklüğünün Bakanlığın uygun görüşü halinde, yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün, madde 8/3'te yer alan kıstastan daha küçük belirlenmesi mümkündür.
Bu tür parsellerde ifraz işlemi sonucu oluşacak her bir parselin yüzölçümünün, madde.8/3'te yer alan kıstastan daha küçük olmasının mümkün olabileceği ancak, yine (1) sayılı listede yer alan büyüklükten daha küçük olmaması gerekir.
 
 
Sonuç olarak;
5403 sayılı Toprak Koruma ve Arazi Kullanımı Kanununda, 6537 sayılı Kanunla yapılan değişiklik sonucu;
– 8’inci madde 3’üncü fıkra ile madde 8/A (ve 1 sayılı liste) arasında herhangi bir çelişki bulunmamaktadır.
– 8/3 maddede yer alan rakamlar, madde 8/A’da bahsedilen (1) sayılı listenin oluşturulmasında taban değerleri oluşturmaktadır. Madde 8/3'te yer alan rakamlar; (1) sayılı listedeki rakamların, bu rakamlardan daha küçük olamaz,anlamındadır. Aynı ya da daha büyük olabilir.
– 5403 sayılı Kanun kapsamında kalan parsellerde ifraz işlemi yapılırken, madde 8/3’te yer alan değerler değil, madde 8/A hükmü gereğince (1) sayılı listede yer alan rakamların esas alınması gerekir.
Buna göre; Şehitkâmil ilçesinde; “dikili tarım arazi” vasfında olan bir parselde ifraz yapılabilmesi için, yeni oluşacak her bir parselin yüzölçümünün 10 000 m2’den küçük olmaması gerekir.
– Ancak, tarım dışı kullanıma izin verilenler alanlar ile çay, fındık ve zeytin gibi özel iklim ve toprak ihtiyacı olan bitkilerin yer aldığı yerlerde parsel büyüklüğünün Bakanlığın uygun görüşü halinde, yeter gelirli tarımsal arazi büyüklüğünün, madde 8/3'te yer alan kıstastan daha küçük belirlenmesi mümkündür.
Bu durumdaki parsellerin ifrazı durumunda da, yeni oluşacak parsellerin yüzölçümünün (1) sayılı listede belirlenen değerden az olmaması gerekir.